imieniny:    Dodaj do ulubionych    Startuj z nami

    SERCANIE W SIECI
    www.scj.pl
    Nasza Duchowość
    Nowicjat
    Seminarium
    Bracia Zakonni
    Duszapsterstwo Młodzieży
    Rekolekcje
    Misje Zagraniczne
    Wydawnictwo DEHON
    "Czas Serca"
    "Wstań"
    DPiP
    ZOBACZ
    Serwis e.kai.pl
    Wiadomości
    PAP
  
    REKLAMA

Wspieramy
Parafialny Zespół Caritas

NUMER KONTA:
12 8872 0003 0000 8572
2000 0010

BS OTMUCHÓW

    SONDA


Konflikt graniczny 1945 r.

     Fakty dotyczące powojennej rzeczywistości związane były na początku z próbą ustalenia granicy na odcinku powiatu nyskiego, na pograniczu polsko-czechosłowackim. Tereny powiatu nyskiego, wraz z okolicznymi miastami wyzwolone zostały przez Armię Czerwoną w marcu 1945 r., jednak tereny przygraniczne opuścił Wehrmacht dopiero miedzy 8 a 9 maja 1945 r. Wtedy do Nysy przybył starosta Wincenty Karuga wraz z pracownikami polskiej administracji. Jedną z pierwszych czynności starosty nyskiego było wizytowanie tych miejscowości, w których z uwagi na nieprzychylne ustosunkowanie się tamtejszych komendantów wojennych do władz polskich lub bezpośrednie graniczenie z Czechosłowacją sytuacja była szczególnie trudna. W czasie inspekcji stwierdzono, że w kilku przypadkach, głównie w Jarnołtowie, Kałkowie i Jasienicy Górnej, pracownicy starosty czeskiego wtargnęli wspólnie z Rosjanami, próbując na tych terenach zorganizować niemiecką milicję obywatelską, twierdząc, że obszar ten aż po Otmuchów należy do Czechosłowacji.
     Natychmiastowa interwencja starosty i komendanta wojennego, majora Zacharowa u radzieckiego komendanta wojennego po stronie czeskiej odniosła skutek i milicja niemiecka została rozwiązana. Starosta czeski przyrzekł, że będzie respektował istniejącą linię graniczną. Przy okazji uratowano w Kałkowie młyn z zapasami zboża, który Czesi próbowali rozebrać i wywieźć do Czechosłowacji. Potwierdzono również dalsze rabunkowe wyprawy Czechów na stronę polską. W związku z tym starosta zażądał od powiatowego komendanta Milicji Obywatelskiej jak najszybszego obsadzenia tego terenu przez podlegające mu jednostki .
     Sytuacja na pograniczu jeszcze długi czas była dość napięta. W celu umocnienia nowo powstałej granicy Polski, w połowie lipca na teren powiatu nyskiego przybyła 2 Dywizja Piechoty, której dowództwo stacjonowało w Otmuchowie, przez co wzmocniono siły żołnierzy stacjonujących na granicy (w pobliskich Zwanowicach umieszczono jednostkę artylerii).
     Sierpień 1945 r. minął na tym terenie bez większych incydentów, ponowny wzrost napięcia nastąpił jesienią. Úřad Národní Bezpečností (UNB) w Jeseníku oskarżył o szpiegostwo na rzecz Polski administratora gorzelni w Kałkowie. Miał on zapraszać do siebie urzędników czechosłowackich, których następnie - po wypiciu serwowanego alkoholu - wypytywał o sytuację po drugiej stronie granicy. Jego gośćmi mieli być między innymi wojskowi z placówki w Vidnavie, których wypytywał o liczbę żołnierzy radzieckich na ich terenie. UNB domagał się wyjaśnienia tego incydentu i odwołania wszystkich podejrzanych o te kontakty urzędników.
     Spór terytorialny między Polską a Czechosłowacją zdeterminował wzajemne stosunki dyplomatyczne na blisko dwa lata po zakończeniu drugiej wojny światowej. "W rzeczywistości stronie czechosłowackiej nie chodziło o przyłączenie ziem śląskich do CSR ani ze względów etnicznych, ani historycznych, czy nawet strategicznych. Rolę zasadniczą odgrywało tutaj bogactwo południowych rejonów Śląska Opolskiego i jego gospodarcze znaczenie dla Czechosłowacji" (Szymkowicz).
     Po roku 1945 Europę nawiedziła kolejna fala migracji, kontynent stał się na nowo rozdarty nie tylko politycznie i administracyjnie, ale najbardziej społecznie i duchowo. Granice podzieliły ludzi, powyrywały ich z własnych korzeni, wydziedziczyły z własnej ojczyzny. Utrata swej "małej ojczyzny" i próba "odnalezienia się" w nowej rzeczywistości wiązała się z koniecznością oswajania własnej przestrzeni i potrzebą zadomowienia własnego krajobrazu.

Skocz do góry strony  

Przemiany społeczno-polityczne i gospodarcze

      W 1945 r. polskiemu społeczeństwu siłą narzucono ustrój socjalistyczny. Oznaczało to odrzucenie, nawet tępienie, ogromnej części kulturowego dziedzictwa, ukształtowanego na wartościach chrześcijańskich oraz związkach z kulturą zachodnią. Nowa kultura (socjalistyczna), kształtowana różnymi metodami i środkami, zasadniczo różniła się od tej, jaka od wieków zakorzeniła się w społeczeństwie polskim. Leon Dyczewski uważa, że największe różnice wystąpiły w następujących sprawach:
- nowa kultura odrzucała wartość absolutną Boga i transcendencję człowieka;
- przyznawała priorytet państwu przed osobą;
- własności państwowej przyznawała pierwszeństwo przed prywatną;
- nie ceniła przeszłości i tradycji;
- państwo czyniła jedynym mecenasem kultury i podporządkowywała mu twórczość artystyczną oraz działalność kulturalną .
      Przekrój kolejnych okresów kształtowania się postaw obywatelskich mieszkańców Kałkowa prezentuje po części dynamikę jaka występowała w sferze aktywności polityczno-społecznej. Działania polityczne stawały się czynnikiem, który wyzwalał i wyzwala nadal, choć w różnym stopniu, procesy partycypacji społecznej w dokonujących się przemianach. Wachlarz priorytetów idei i poglądów politycznych występujących w środowisku lokalnym odzwierciedla sytuację ogólnonarodowych przemian społeczno-politycznych w Polsce po II wojnie światowej.
      Wojewoda Śląsko-Dąbrowski rozporządzeniem z dnia 27 listopada 1945 r. na podstawie ustawy o częściowej zmianie ustroju samorządu terytorialnego, ustanowił Gminę w Skałce (Kalkau). W skład tej gromady włączono takie miejscowości jak: Broniszowice (Brunschwitz), Jasienica Górna (Ober Hermsdorf), Jodłów (Tannenberg), Piotrowice (Peterwitz), Krotnica (Schubertskresse), Łąka (Wiessau), Pałki (Baucke), Wierzbin (Wurben), Skałka (Kalkau) i Zwanowice (Schwanendorf).
      Zaraz po zakończeniu działań wojennych w Kałkowie pojawili się pierwsi urzędnicy państwowi w nowo utworzonej jednostce samorządowej. Pierwszym powojennym wójtem został mianowany Wojciech Brzeziński przybyły z Sosnowca. Szybko rozpoczęła się praca na rzecz organizacji struktur życia społecznego.
     18 lutego 1946 r. zawiązano Gminną Spółdzielnię Samopomocy Chłopskiej w Skałce, 13 kwietnia na terenie gromady Skałka zorganizowano Ochotniczą Straż Pożarną. W sierpniu został zorganizowany otwarty obóz letni dla dzieci po byłych więźniach politycznych. Również w 1946 r. w gromadzie Wierzbin zorganizowano obóz harcerski, w którym uczestniczyło 140 osób. Charakterystyka gminy z 1949 r. pokazuje duży zasięg pracy jaki włożono w proces dynamizowania życia społecznego w pierwszym okresie budowy ustroju państwowego. W dokumencie tym czytamy:

     "Gmina liczy 10 gromad. Ogółem gospodarstw indywidualnych - 518, w tym do spółdzielni produkcyjnych - 101 gospodarstw. [...] Związek Samopomocy Chłopskiej liczy członków 478, w tym 46 kobiet i 10 kobiet bezrolnych. W każdej gromadzie jest koło Samopomocy Chłopskiej.
     W ciągu 1949 r. Związek Samopomocy Chłopskiej przeszkolił 5 bibliotekarzy, 5 pracowników weterynaryjnych, jak również sekretarz /ob. Kowalski Antoni / odbył 1-dno miesięczny kurs sekretarzy Zw. G.S.Chł. Założono 3 Koła gospodyń wiejskich. Zorganizowano Gminne dożynki w dniu 11.09.1949 r. przy udziale czynnika społecznego i politycznego, w których wzięła udział [delegacja] z kopalni "Wujek" z Katowic. Uroczystość ta wypadła wspaniale, ku zadowoleniu ludności. Udział w dożynkach wzięły wszystkie organizacje polityczne i społeczne oraz ludność nie zorganizowana. Na dożynkach wręczono wieńce przodownikom pracy. Liga Kobiet liczy 51 członków. Pracuje jeszcze słabo. Koła gospodyń wiejskich liczą 37 członków. ZMP jest w ośmiu gromadach, liczy 91 członków.
     [...] Ukończono budowy boisk sportowych w gromadach. Najlepiej pracują świetlice w Kałkowie i Jasienicy Górnej. Frekwencja w świetlicach w okresie zimowym jest 70 %, a okresie letnim spada do 50 % i niżej. Do świetlic w Kałkowie, Wierzbnie, Zwanowicach i Jasienicy Górnej zjeżdżały ekipy zakładów pracy ze wsi i jak ekipa Katowice z kopalni "Wujek", kopalnia "Eminencja", fabryka "Armatur" w Głuchołazach, fabryka świec w Paczkowie i ekipa kulturalno-oświatowa z Nysy.
     Gminna biblioteka liczy 1400 tomów. ZMP posiada własne biblioteki w Wierzbnie i Kałkowie. Zostało zakupione radio do Domu kultury w Kałkowie przez Zarząd Gminy i z subwencji Wydziału Powiatowego oraz SKRK w Katowicach.
     Raz w miesiącu przyjeżdżają kina wiejskie "Film Polski", wyświetlają filmy raz w miesiącu. Frekwencja w kinie bardzo duża. Istnieje 6 ludowych zespołów sportowych. Jeden z zespołów otrzymał część sprzętu sportowego. Zespół świetlicowy z Kałkowa wziął udział w Powiatowym Festiwalu w Nysie w październiku 1949 r.".


     W 1950 r. dokonano dalszych zmian w strukturze województw, powiatów i gromad - utworzono województwo opolskie. Szybko wykształciła się miejscowa "klasa polityczna", która wiodła prym w tworzeniu, przetwarzaniu i kreowaniu nowej, stalinowsko-leninowskiej koncepcji budowania ładu społecznego. W jednym ze sprawozdań Komitetu Gminnego Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej w Kałkowie czytamy:

     "Towarzysz Kozłowski Stanisław omówił krecią robotę wroga klasowego na odcinku rolnictwa, tak w gromadach jak i PGR-ach, co udowodnił proces poznański. [...] stwierdził (tow. Kracik, II sekretarz Komitetu Powiatowego), że Komitet Gminny pomimo dużych osiągnięć nie docenił prac w Spółdzielniach Produkcyjnych, oraz na odcinku szkolenia partyjnego, nie wzorując się na wytycznych tow. Lenina na odcinku całkowitego uspółdzielnienia wsi, rozwojem życia świetlicowego, pracą kobiet zorganizowanych jak i działalnością organizacji młodzieżowych. Widocznie partyjniacy, w tym tow. Bączkowski zapomnieli, że biedniak i średniak są przyjacielami klasy pracującej, zaś partia nie robi różnicy między kułakiem napływowym a autochtonem".

     W marcu 1950 r. Komitet Gminny PZPR w Kałkowie liczy 241 członków i posiada 10 organizacji podstawowych w każdej z gromad. "W ciągu roku odbyło się 21 posiedzeń, na których podejmowano uchwały o różnej treści jak, np. zakładanie spółdzielni produkcyjnych, założenie szkoły partyjnej, odremontowanie domu partyjnego oraz uchwała odnośnie wytycznych trzeciego plenum Komitetu Centralnego". We wszystkich organizacjach podstawowych istniały grupy agitatorów. Działalność partyjna spotykała się czasem także z silnym oporem mieszkańców. Obrazuje to poniższy meldunek:

Meldunek
(Kałków dnia 22 czerwca 1950 r.)

     Niniejszym melduję co następuje! Dnia 22 czerwca 1950 r. w godzinach wieczorowych chodziłem z ob. Komarem Władysławem po domach prowadząc pogadanki na temat Spółdzielni Produkcyjnych. Miałem przy sobie rezolucję podpisaną przez ob. Komara i Karpińskiego. Gdy udaliśmy się do mieszkania sołtysa gromady Kałków, ob. Dziadczyka Stanisława, zastaliśmy tam niejaką ob. Marię Zagórny zam. w Kałkowie, która w toku rozmowy z nami powiedziała, grożąc mi ręką, że może spotkać mnie nieszczęście jeśli będziemy chcieli założyć Spółdzielnię Produkcyjną. Gdy jej zacząłem tłumaczyć jakie wypływają korzyści ze Spółdzielni produkcyjnych, to wówczas powiedziała! Zapamiętajcie sobie, że chłopi polscy rżnęli panów piłami i niedługo was obydwuch też porżną (mnie i Komara) i że wszystkich tych, którzy tak robią to samo spotka. Następnie dodała, że także panowie to najwyżej rok, dwa a skończy się z nimi, przy czym dodała, że ma męża, który był w Z.S.R.R. i że on dobrze wie jak tam i że Polska z pod okupacji niemieckiej wyzwoliła się to i teraz się wyzwoli z obecnej niewoli (powiedziała to w znaczeniu, że Polska jest w niewoli Z.S.R.R.).
     Mimo naszych tłumaczeń i perswazji Zagórna twardo stała w opozycji do Spółdzielni produkcyjnych i twierdziła, że ona ma rację, a wcześniej powiedziała, że Niemcy też dużo krzyczeli a później uciekali i że to samo nas spotka.
     Wszystko to odbyło się w obecności ob. Komara Władysława, Dziadczyka Stanisława, sołtysa gromady Kałków oraz jego żony.

Powyższe stwierdzam swoim podpisem
/-/ Złotkowski Leon I-szy Sekretarz Gm. Kom. P.Z.P.R. w Kałkowie

Prawdziwe nazwiska osób zostały zmienione!

Skocz do góry strony  


Wergiß nie die heimat wo Deine Wiege stand,
Du findest in der fremde fein zweites Heimatland


Nie zapomnij nigdy swojego domu,gdzie kołyska stała.
Nie znajdziesz w obcym kraju Twojej - ojczyzny




    MENU GŁÓWNE
    Strona główna
    Aktualności
    Położenie geograficzne
    Studia historyczne
         O. dr Josef Hettwer SVD
         Źródła drukowane
         II wojna światowa
         Poczta Polska
         Lata powojenne - PRL
         ZHP
         Przemiany demokratyczne
         Historia najnowsza
         Opracowanie  - NOWOŚĆ
    Socjografia miejsca
    Galerie fotografii
    Parafia p.w. Narodzenia N.M.P.
    Studia pedagogiczne
    Edukacja regionalna
    Rozwój lokalny
    Mała Ojczyzna
    Program partnerski
    Księga gości
    Reklama
    Kontakt
    LINKI - REGION
    Gmina Otmuchów
    Powiat Nysa
    Opole
    OPortal.pl
    Opolweb.pl
    PROGNOZA POGODY
  
    DZISIAJ POLECAMY

Wydawnictwo Księży Sercanów
DEHON

Wydawnictwo Księży Sercanów

  Copyright 2005 All Rights Reserved DeGuaram
Strona główna  |  Reklama  |  Kontakt  



Wszelkie prawa zastrzeżone.
Publikowanie, przedrukowywanie, powielanie lub wykorzystanie tekstu i zdjęć
w pracy redakcyjnej bez zgody zabronione